खरा सुखी कोण ?

पुत्र ही सुनेची ठेव आहे. कन्या ही जावयाची ठेव आहे. जिवन हे मुत्युची ठेव आहे. आणि शरीर हे स्मशानाची ठेव आहे. एक दिवस प्रत्येकाला दिसेल की तुमचा मुलगा सुनेचा होईल. मुलीला जावाई घेऊन जाईल. जिवन मुत्युला शरण जाईल. आणि शरीर स्मशानातल्या राखेत मिसळेल. जिवनाचा सर्वात मोठा गुरू काळ असतो. कारण काळ जे शिकवतो ते कोणीच शिकवत नाही. तेव्हा ठेव ही ठेव म्हणूनच सांभाळा. तिच्यावर मालकी हक्क गाजवू नका. आपण कितीही हुशार असलात तरी आपण माणसाने माणसासाठी कसे वागावे हे जर माहीत नसेल तर तुमच्या हुशारीचा काहीच उपयोग नाही. समाधान म्हणजे एक प्रकारचे वैभव असून ती अंतःकरनाची संपत्ती आहे. ज्याला ही संपत्ती सापडते तो खरा सुखी होतो.

कर्माचा लेखा-जोखा एक स्वैर अनुवाद.: सुरेंद्र पाथरकर

  पत्नी, मुलगा, मुलगी, जावई, सून म्हणून कोण येत असत ? जांचे तुमच्या बरोबर कर्माचे देणेघेणे असतात ते. देणेघेणे नसेल तर नाही येणार ते तुमच्या आयुष्यात.

          

           एक सैनिक होता. त्याला आई/वडील नव्हते. त्याने लग्न केले नव्हते, मूलबाळ नव्हते, भाऊ बहिण नव्हते. एकटाच सैनिक म्हणून काम करीत पैसे साठवत होता.

           थोड्याच दिवसात त्याची ओळख एका शेठजीशी झाली जो सैनिकांना लागेल ते सामान पुरवठाचे काम करीत असे. त्याचे बरोबर  दोस्ती पण झाली.

       

          सेठ जी सैनिकाला म्हणाले तुम्ही जो पैसा साठवता आहे तो जशाच्यातसा पडलेला आहे. तुम्ही तो मला दिला तर मी त्याचा व्यवसायात उपयोग करीन. पैशाने पैसा वाढेल म्हणून तुम्ही  साठवलेले पैसे मला देऊन टाका.

          सैनिकाने शेठजीला साठवलेले पैसे देऊन टाकले. सेठ जी ने व्यवसायात त्या पैशाचा उपयोग केला. व्यवसायाला ऊर्जितावस्था आली, इन्कम वाढले, व्यवसाय पण वाढला.  थोड्याच दिवसात लढाई सुरू झाली त्यात सैनिकाला सहभागी व्हावे लागले.

  

          लढाई मधे सैनिक घोडीवर चढून लढू लागला. घोडी इतकी बदतमीज होती की, सैनिक जितक्या जोरात लगाम खेचत होता तितक्या जोरात घोडी वेगाने पळत होती .

         सैनिकाला घोडीला थांबवण्यात अपयश आले, लगाम खेचून खेचून त्याचे हात रक्तबंबाळ झाले. तोपर्यंत घोडी शत्रूच्या गोल सर्कल मधे जाऊन उभी राहिली. शत्रूच्या सैनिकांनी लगेच एकच वार केला त्यामुळे सैनिक जागीच ठार झाला. घोडी पण जागीच ठार झाली.

           आता शेठजी ला कळाले की सैनिक तर लढाई मधे ठार झाला त्यामुळे तो खूश झाला कारण सैनिकाचा कोणी वारस नव्हता आता त्याने सैनिकांकडून घेतलेला पैसा कोणाला द्यावा लागणार नव्हता.

आता माझ्याजवळ भरपूर पैसे आहेत, व्यवसाय पण जोरात चालत आहे, पैसे परत मागणारा पण राहिला नाही, त्यामुळे शेटजी ला खूप आनंद होता.

        थोडेच दिवसात शेठजी ला मुलगा झाला. देवाची खुप कृपा झाली. खूप संपत्ती मिळाली, व्यवसाय उत्तम चालू लागला, मुलगा पण झाला, पैसे मागणारा पण मेला, शेठजीच्या  खूपच आनंदला झाला.

         शेठजी चां मुलगा अभ्यासात हुशार होता, समजदार होता.  शेटजी ने त्याच्या मुलाला उत्तम शिक्षण दिले. शेटजी ने विचार केला हा मुलगा आता आपला व्यवसाय उत्तम करू शकतो, त्याचे लग्न करून दिले पाहिजे.

  

          लग्न करताच घरी सूनबाई आली. आता शेटजी ने विचार केला, चला मुलाचे लग्न झाले आता तो व्यवसाय उत्तम सांभाळेल. परंतु थोड्याच दिवसात मुलाची प्रकृती बिघडली.

           आता शेठ जी ची डॉक्टर, हकीम, वैद्य याच्याकडे धावपळ सुरू झाली. सगळ्यांचे औषध देऊन सुध्दा उपयोग होत नव्हता. आजारपण वाढतच होते. पैसा बरबाद होत होता. खर्च वाढत होता पण रोग बरा होत नव्हता.

            शेवटी डॉक्टरांनी सांगितले की मुलाला असाध्य रोग झाला आहे.आता याचा मृत्यू दोन दिवसात होईल.  डॉक्टरांचे उत्तर ऐकून निराश होऊन रडत रडत शेठजी मुलाला घेऊन परत येत असताना रस्त्यात एक माणूस त्यांना भेटून म्हणाला अरे शेठजी काय झाले.खूप दु:खी दिसत आहेत.        

             शेठजी ने सांगितले की मला वाटत होते हा माझा तरुण मुलगा म्हातारपणी माझी सेवा करेल. हा आजारी पडला. त्याला बरे वाटावे म्हणून त्याच्या इलाजासाठी जो मागेल तितका पैसा खर्च केला.

            परंतु डॉक्टरांनी आज सांगितले की हा आता वाचणार नाही. असाध्य रोग झाला आहे त्यावर इलाज नाही. त्याला आता घरी घेऊन जा, दोन दिवसात त्याचा मृत्यू होईल.

            तो माणूस म्हणाला अरे 

शेठजी काळजी कशाला करता. माझ्या शेजारी एक वैद्य औषध देतात. चार आण्याची पुडी खाउन मेलेला पण उठून उभा राहतो अशी त्यांची ख्याती आहे. लौकर जाउन तू त्या वैद्य कडून औषधाची पुडी घेऊन ये.

            शेठजी ने पळत जाऊन वैद्याला चार आणे दिले , औषधाची पुडी घेऊन आला व लगेच मुलाला औषध दिले. औषधाची पुडी 

खाताच मुलगा मेला.

            आता शेठजी, शेठानी त्यांची सूनबाई व पुरा गाव रडायला लागला. 

            तेव्हड्यात एक महात्माजी तिथे आले. त्यांनी विचारले ही रडारड का चालली आहे?

            या शेठजी चां एकच तरुण मुलगा होता तो मेला म्हणून सर्व  दु:खी झाले म्हणून रडत आहेत.

           महात्माजीने सेठ ला विचारले" का रडत आहेस बाबा ?"

           सेठ म्हणाले " महाराज जाचा तरुण मुलगा मरतो तो रडणार नाही तर काय करणार ?            

          महात्मा म्हणले: त्या दिवशी तर तुम्ही खूप खुश झाले होते.

          

सेठ : कुठल्या दिवशी ?

महात्मा:- सैनिकाने ज्या दिवशी पैसे दिले होते.

सेठ : हो व्यवसायासाठी पैसे मिळाले म्हणून खुशी होती.

महात्मा:-  आणि त्या दिवशी तर तुम्हाला खूप आनंद झाला होता. 

सेठ : कधी ?

महात्मा : अरे ज्या दिवशी सैनिक मेला होता ? 

सेठ : हां महाराज खुश तर झालो होतो.

महात्मा:- आणि त्या दिवशी तर आपल्या आनंदला पारावार राहिला नव्हता, तुम्ही किती मिठाई वाटली होती ?

 सेठ : कोणत्या दिवशी ?*

महात्मा : अरे ज्या दिवशी तुला मुलगा झाला होता.

सेठ : महाराज मुलगा झाला तर सगळेच खूश होतात, मी पण खूश झालो म्हणून काय झाले ?

महात्मा : त्या दिवशी तर तुला खुशीने आकाश ठेगणे वाटत होते. सेठ : कोणत्या दिवशी ?*

महात्मा : अरे त्या दिवशी मुलाचे लग्न झाले होत.

सेठ : महाराज मुलाचे लग्न झाले की प्रत्येक माणूस खूश असतो, मी पण खूश झालो होतो.

महात्मा:- जर इतक्या वेळेला खुस झाला होतास तर छोट्याश्या गोष्टी साठी का रडत बसला आहेस?

सेठ : महाराज तरुण मुलगा मरतो ही छोटीशी गोष्ट आहे? 

 महात्मा : अरे शेठजी तोच सैनिक पैसा परत घेण्यासाठी मुलगा बनून आला होता. शिक्षणासाठी खाणेपिणे, कपडा लत्ता, शौक शृंगार ला जेवढे पाहिजे तितके खर्च केले. लग्नकार्यात सर्व खर्च केले. व्याजावर व्याज देऊन डॉक्टरांना दिले.

            आता जेव्हा फक्त चार आणे पैसे वाचले होते ते पण वैदयला देऊन टाकले आणि औषधाची पुडी खाऊन मरून गेला.आता कर्माचे देणेघेणे चां हिशेब पुरा झाला.           

            सेठजी म्हणले, आमच्या बरोबर तर कर्माचे देणेघेणे होते, चला आमच्या बरोबर जे झाले ते झाले परंतु ती तरुण सूनबाई घरात रडत बसली आहे, तरुण सूनबाई ला विधवा बनऊन मुलगा मेला, सूनबाई ने काय गुन्हा केला होता की तिला हे भोग भोगावे लागणार आहेत. 

महात्मा : म्हणले ही तीच घोडी आहे जिने जवानीत त्याला धोका दिला होता.

          ही गोष्ट आमच्या सर्वांची आहे. जे आम्ही पेरल असते तेच आम्हाला परत मिळत असते.

म्हणून कोणाला दोष देऊ नका, दोष बघू नका, आमचा स्वतःचा दोष आहे.

           इंद्रियांच्या प्रतेक क्रियेत

आणि  मनाच्या वाहत्या विकल्प प्रवाहात  त्याचे फक्त तटस्थ जाणता निरीक्षक बनून आपल्या स्वभावानुसार पुरुषार्थ करणे हेच आपले एकमात्र कर्तव्य आहे.

 वेद, शास्त्र व पुराण यांच्या बरोबर सगळे साधु संतांचे सांगणे आहे की 

हा संसार कर्मों चा लेखा जोखा आहे

यात जो जीव चैतन्य( आत्मा) चे स्वतःचे स्वरूप, स्वभाव ला समजून घेईल तोच भव सागर पार करू शकेल.

कलेचे जीवनातील महत्व

सौजन्य - ब्लूपॅड(https://bluepad.in/share/4mfLpuZTVZwRvMwp6) 

कलेच जीवनातील महत्व - सुरेंद्र पाथरकर 

             कलेच जीवनातील महत्व हा विषय सांगायला, लिहायला, समजायला खूपच सोपा असे वाटणे स्वभाविक आहे. पण तसे ते इतके सोपे नाही. "कलेची" शाब्दिक व्याप्ती खूप मोठी आहे. चांगली गोष्ट चातुर्याने करण्याला जसे कला संबोधतात तसेच वाईट गोष्ट चातुर्याने करण्याला देखील उपहासाने का होईना कलाच म्हणतात. असो 

             कुठलीही कला ही उपजीविकेचे उत्तम साधन होऊ शकते. प्रत्येकात काही काही उपजत कला दडली असते, फक्त त्याचे समाज उपयोगिते साठी समाजात उत्तम प्रकारे प्रदर्शन करता आले पाहिजे. समाजाची सुद्धा व्यक्ती व्यक्तीत दडलेल्या कलेला प्रोत्साहन देणे ही सामाजिक जबाबदारी असते. कला ही कलाच असते. कुठलीही कला गौण नसते. 

           काही कलांना समाजमान्यता मिळत नाही. कोल्हाला द्राक्षे आंबट सारखा हा प्रकार असतो. आपण आपल्यातील कला समाज उपयोगीते साठी प्रस्तुत करण्यात अपयशी ठरलो तर सर्व कला दोष शोधण्याचा स्वभाव बनतो. ज्यात समज्याचे नाही तर वैयक्तिक नुकसान होते.  

         आपले बोलणे समोरच्याने ऐकणे ही कला अनेकांमध्ये असते.

 आपण लिहिलेले किंवा व्यक्त झालेले विचार समोरच्याने आत्मसात करणे ही कला पण अनेकांमध्ये असते. 

आणखी वाचा - https://bluepad.in/share/MJFMecuP4tLcLcZG6 

ब्लूपॅड अ‍ॅप डाउनलोड करा - https://bluepad.in/share/4mfLpuZTVZwRvMwp6

बॅग कशी भरायची ? आवडलेली कविता.

बॅग कशी भरायची: 

आयुष्याच्या परतीच्या प्रवासासाठी  बॅग कशी भरायची ते आता मला कळले आहे ! फापट पसारा आवरून सारा , आता सुटसुटीत व्हायचं  आहे  !

याच्या साठी त्याच्या साठी , हे हव, ते हवं ,इथे तिथे - जाईन जिथे , तिथलं काही नवं  नवं  हव्या चा हव्यास आता प्रयत्नपूर्वक सोडायचा आहे, 

बॅग हलकी स्वतः पुरती आता फक्त ठेवायची आहे ! बॅग कशी भरायची ते आता मला कळले आहे ! 

अपेक्षांच्या ओझ्याखाली आजवर त्रस्त होतो आयुष्याच्या होल्डॉल मध्ये काय काय कोंबत होतो ! किती बॅगा किती अडगळ ! साठउन साठवून ठेवत होतो काय राहिलं, कुठे ठेवलं आठवून आठवून पाहत होतो 

त्या त्या वेळी ठीक होतं आता गरज सरली आहे, कुठे काय ठेवलंय ते ते  आता विसरून जायच आहे 

बॅग कशी भरायची ते  आता मला कळले आहे ! 

खूप जणांनी खूप दिलं सुख दुखाःचं भान दिलं आपण कमी पडलो याचं शल्य आता विसरायचं आहे ! मान, अपमान, ‘मी’ , ‘तू’  यातून बाहेर पडायचं आहे !

बॅग कशी भरायची ते  आता मला कळले आहे 

आत बाहेर काही नको  आत फक्त एक कप्पा, जना - मनात एकच साथी  सृष्टी करता एकच देवबाप्पा ! सुंदर त्याच्या निर्मिती ला डोळे भरून पाहायचं आहे !रीक्त -मुक्त होत होत अलगत उठून जायचं आहे 

बॅग कशी भरायची ते आता मला कळले आहे !

60 + अंत.

 बालपण, तरुणपण, वृद्धावस्था मनुष्य जीवन तीन पार्ट मधे विभागले आहे. यापैकी बालपण, तरुणपण या अवस्थांबद्दल आपण विचार करणार नसून फक्त वृद्धावस्था बद्दल साधक बाधक विचार करणार आहोत. साधारणपणे वयाच्या 60 + नंतर ही अवस्था सुरू होत असल्याचे मानले जाते. ही कल्पना आता जुनी झाली असून साधारण पणे वयाच्या 75 वर्ष पर्यंत शाररिक कष्टाची नसतील पण बाउधिक कामे यशस्वी रित्या करू शकतो. याला एक्सेप्शन आहे ते मधुमेह, हाई बीपी, कॅन्सर इत्यादी क्रॉनिक रोगांनी ग्रासलेले असावे. मेडिकल क्षेत्रात अडवांस् technological शोधामुळे अनेक क्रॉनिक रोग बरे होऊ शकले नाही तरी नियंत्रणात आणण्यात ग्लोबल शास्त्रज्ञांना यश मिळत आहे. परिणाम स्वरूप average जगण्याचे वय 50 वरून 65 वर गेले आहे.

    यावरून आनंद मानावा की दुःख हे सापेक्ष आहे. व्यक्ती व्यक्ती नुसार वेगवेगळे आढळून येते. सर्वसामान्य असे आढलून येते की 60+ व्यक्ती निरपयोगी असतात. समाजाला त्यांच्या जिवंत राहण्या मुळे काहीही फायदा नसून ऊपद्रव जास्त असतात. ही स्थिती साधारण कनिष्ठ जीवन स्तरा पासून माध्यम स्तरा पर्यंत दिसते. उच्य माध्यम वर्गीय, श्रीमंत व खासकरून राजकीय नेते या प्रकारात मोडत नाहीत असे आढलून येते. 

        कमीतकमी वेळेत, कमीतकमी श्रमात जास्तीतजास्त पैसा मिळवणे साठी तरुणांना जीवघेण्या स्पर्धेला तोंड द्यावे लागते. त्यामुळे वृध्द दुर्लक्षित राहतात. सरकारने कितीही वृद्ध व्यक्ती ला मदतीची व्यवस्था/स्कीम केली तरी त्यांच्या पर्यंत पोहचत नाही. या उत्तुंग महागाईच्या काळात महिन्याला फक्त ₹3000/-  मानधनात एक निवृत्त व्यकी व त्याची पत्नी, डोक्यावर क्रॉनिक रोगाचे ओझे घेऊन कसे जगत असतील ? याचा विचार समाज, सरकार, पंतप्रधान, राष्ट्रपती, अथवा मुख्यमंत्री कोणालाही करायला वेळ नाही. कारण वृद्धांच्या दुःखा पेक्षा सत्तेचे, खुर्चीचे आकर्षण, महत्व जास्त असते हे कळण्या इतकी बुद्धी वृद्ध व्यक्तीकडे कुठून असणार नाही?

एक राधा हवीच ना ! अजरामर कविता cp

एक राधा हवीच ना.....?

एकांतात बोलायला...

हातात हात धरायला...

काळजात सामावनू ..काळजी करायला...एक राधा हवीच ना.....?

जग हसत जेव्हा जेव्हा,

तेव्हा समजतूकाढायला...

भकूनसतांनाही आग्रह करून,

हक्काने जेवण वाढायला...

एक राधा हवीच ना.....?

कुणीच नसते आपल अस ...

एकाकीपण भरायला...

नकळत ओघळनारे दोन अश्र

तळहातावर धरायला...

एक राधा हवीच ना.....?

श्वास होतात मदं मदं ,

धडधड नसु ती ऐकायला...

शांत निवांत शेवटाला,

सुरेल भरैवी गायला...

एक राधा हवीच ना.....?

आसमतं रिता होतांना...

आभाळ भरून आणायला...

“होय” मी फ़क्त तजुीच आहे

कानांमधे म्हणायला...

एक राधा हवीच ना.....?

एक राधा हवीच ना.....?

श्रीमंती कशाला म्हणतात: अप्रतिम आवडलेली गोष्ट !

श्रीमंती कशाला म्हणतात? 

 तुमचे मन भरुन येईल ; कदाचीत डोळेही पाणावतील.......

😢😢😢😢😢😢😢

Cp

शाळेने पत्रक काढलं,'; यंदाच्या वर्षापासून शाळेतल्या सर्वात गरीब मुलाला आर्थिक मदत द्यायचीबी आहे, तेव्हा शिक्षकांनी प्रयत्नपूर्वक अचूक मुलगा निवडावा,ज्यायोगे ही मदत योग्य विद्यार्थ्याला/विद्यार्थिनीला मिळेल !

आता सर्वात गरीब मुलगा शोधणे म्हणजे, खरोखर पंचाईतच होती. ही छोटी मुलंसुद्धा इतकी नीटनेटकी राहतात की,अगदी एक विजार, एक सदरा असेल,तरी तो रोज धुऊन-वाळवून त्याची इस्त्री केल्यासारखी घडी करून मगच तो घालतात

गरीब मुलगा शोधायचा कसा ? आणि प्रत्येकाला विचारायचं तरी कसं, तुमच्यात कोण गरीब; तेही सर्वात गरीब म्हणून? मोठीच अडचण होती. तीन - चार दिवस नुसता अंदाज बांधण्यात गेले. वयाने मोठ्या माणसांमधे गरीब माणूस शोधणं सोप्पं आहे ;पण लहान मुलांमधे अडचणीचं .शेवटी दोन-चार मुलांना हाताशी घेतलं, जी गाडीने शाळेत यायची

आणि गाडीनेच घरी जायची.

मधल्या सुट्टीत अचानक वर्गात आलो तर ती सफ़रचंद खातांना मला दिसायची. अशा मुलांना विचारलं ," मला एक मदत कराल का? आपल्या वर्गातला सर्वात गरीब.......?"

क्षणाचाही विलंब न करता सर्वानी एकच नाव उच्चारले," सर आपल्या वर्गातला तो मयूर आहे नं, तो सर्वात गरीब आहे."

मुलांनी एका झटक्यात प्रश्न सोडवला होता. "कशावरून म्हणता?" 

" सर. त्याचा सदरा दोन- तीन ठिकाणी तरी फ़ाटलाय. त्याने शिवलाय; पण फ़ाटलेला शर्ट घालतो. त्याची खाकी पॅंट तर नीट बघा , मागून दोन ठिगळं लावलेली आहेत. चपला त्याला नाहीतच. मधल्या सुट्टीत आम्ही डबा उघडतो . तो मात्र प्लॅस्टीकच्या पिशवीतून अर्धी भाकरी आणतो.सर,ती भाकरीही कालचीच असते.भाजी कुठली सर? गुळाचा खडा असतो. आम्ही सांगतो,तो सर्वात गरीब आहे. शाळेने त्याच मुलाला मदत द्यायला हवी ."

मुलं एखाद्या खळाळत्या प्रवाहासारखी पुढे बोलतच राहीली . पण मला ते ऐकू येणे शक्य नव्हते. मयूर एवढा गरीब असेल? की सर्वांनी एकमुखाने त्याच्या गरीबीचे दाखले द्यावेत? कारण, मयूर वर्गातील सगळ्यात चपळ मुलगा होता. अक्षर स्वच्छ, मोकळं होतं. त्या अक्षरात त्याच्या नितळ मनाचे दर्शन मला घडे. एकदा तर त्याची वही मी माझ्या घरात पत्नीला दाखवली आणि म्हट्लं, " पाहिलंस ! हे सातवीतल्या मुलाचे अक्षर.असं अक्षर असावं हे माझे स्वप्न होते.उत्तराला सुबक परीच्छेद, समास सोडून योग्य प्रस्तावना आणि

अखेर करून लिहिलेली उत्तरे........." चे गठ्ठे आणायला मयूर सर्वात आधी धावत यॆई. माझ्याआधी ते गठ्ठे उचलून वर्गात नेण्याचा उत्साह मला थक्क करून टाकत असे......

असा मयूर परिस्थितीने एवढा खचलेला असेल याची कल्पनासुद्धा मला येऊ नये, या गोष्टीचीच मला खंत वाटली .जी गोष्ट माझ्या इतर विद्यार्थ्यांना उमगते आणि मला त्याचा पत्ताही नसतो......अरेरे!..., 

मी खूप कमी पडतोय. मयूर , गेल्या सहलीला आला नव्हता. अवघी पंचवीस रूपये वर्गणी होती; पण त्याचं नाव यादीत नव्हतं. आपण

त्याला साधं विचारलंसुद्धा नाही.

असलेल्या मुलांच्या किलबिलाटात न आलेल्या मयूरची मला आठवणही झाली नव्हती. केवळ पंचवीस रूपये नसल्याने त्याचे National Park बघण्याचे राहून गेले. एका छान अनुभवाला मुकला होता तो. हा आनंद मी हिरावला होता.यादीत मयूरचे नाव नाही म्हणून मी त्याला जवळ का बोलावलं नाही? मयूर स्वत:हून सांगणं शक्यच

नव्हतं आणि माझ्या व्यग्र दिनक्रमात मयूरसाठी जणू वेळच शिल्लक नव्हता!

शिक्षक म्हणून मी एक पायरी खाली आलो होतो. खरंच आहे, मुलांनी सुचवलेलं नाव. आर्थिक मदत, तीही भरघोस मदत मयूरला मिळायलाच हवी. आता शंकाच नव्हती. त्याची गरीबी बघायला त्याच्या घरी जायचेही काहीच कारण नव्हते. मुलांनी एकमुखाने सुचवलेले नाव आणि मयूरने सहलीला न येणं याची सांगड घालून मी मुख्याध्यापकांना नाव देउन

टाकले'; मयूर, सातवीअ, अनुक्रमांक बेचाळीस';

डोळ्यावरचा चष्मा हातात खेळवीत आदरणीय मुख्याध्यापक म्हणाले, " खात्री केलीये ना सर? कारण थोडीथोडकी रक्कम नाही. या विद्यार्थ्याची वर्षाची फ़ी, त्याचे शालेय शिक्षण साहित्य, गणवेश...इत्यादी सर्व या रकमेत सामावणार आहे."

मुख्याध्यापकांना मोठया आत्मविश्वासाने मी म्हटलं, " सर, त्याची काळजीच करू नका. वर्गातला सर्वात गरीब आणि आदर्शही म्हणा हवं तर-मयूरच आहे!"

एका योग्य विद्यार्थ्याची निवड केल्याचे समाधान घेऊन मी निघालो. मयूरला मिळणारी मदत, त्यामुळे त्याचे आर्थिकद्रूष्ट्या सुसह्य होणारे शैक्षणिक वर्ष याची कल्पनाचित्रे

रंगवतांना दिवस कसा संपला ते कळालेच नाही.

दुस~या दिवशी शाळेत लवकरच गेलो. देखण्या अक्षराच्या कदम सरांनी मोठ्या दिमाखाने फ़ळा सजवला होता.त्यावर 'गरीब असूनही आदर्श ' असं म्हणून मयूरचं नाव होतं. शाळा भरली. मी अध्यापक खोलीत बसलेलो होतो. इतक्यात खोलीच्या दाराशी मयूर उभा दिसला. 

त्याच्या चेह~यावरचा भाव समजत नव्हता. राग आवरावा तसा करारी चेहरा... " सर, रागवू नका; पण आधी त्या फ़ळ्यावरचे माझे नाव पुसुन टाका." अरे, काय बोलतोयस तुला समजतय का?" चुकतही असेन मी . वाट्टेल ती शिक्षा करा; पण ते नाव...!!"

त्याच्या आवळलेल्या मुठी, घशातला आवंढा, डोळ्यातलं पाणी......मला कशाचाच काही अर्थ लागेना. मी ज्याचं अभिनंदन करायच्या तयारीत, तो असा.....?

" सर, मला मदत कशासाठी? 

गरीब म्हणून? मी तर श्रीमंत आहे."

त्याची रफ़ू केलेली कालर माझ्या नजरेतून सुटत नव्हती.येतानाच त्याचे अनवाणी पाय पाहिले होते. शाळेच्या चौदा वर्षाच्या माझ्या व्यावसायिक कालखंडात अशी पंचाईत प्रथमच आली होती. 

"अरे पण....?"

"सर,विश्वास ठेवा.मी श्रीमंत आहे.कदाचित सर्वात श्रीमंत असेन...सर, मी गरीब आहे हे ठरवले कोणी? मी चुकतोय बोलतांना हे कळतंय मला; पण सर ते नाव तसंच राहिले तर मी आजारी पडेन आज."

अचानक तो जवळ आला आणि त्याने माझे पायच धरले. त्याला उठवत मी म्हणालो, " ठीक आहे. तुला नकोय ना ती मदत, नको घेऊस; पण तू श्रीमंत आहेस ते कसे

काय?"

" सर, माझ्या अभ्यासाच्या वह्या बघा, कुठल्याही विषयाच्या.... त्या पूर्ण आहेत.पुस्तकं मी Second Hand वापरतोय ...खरयं ! पण मजकूर तर तोच असतो ना? मनात काय उतरवतो ते महत्वाचे नाही का? 

सर, माझे पाचवीपासूनचे मार्क बघा, नेहमी पहिल्या तीनात असतो. गेल्या वर्षी स्पोर्टसपासून निबंधापर्यंत सर्व बक्षिसे मलाच आहेत.

सर...सर,सांगा ना, मी गरीब कसा?"

मयूर मलाच विचारत होता आता मघाचचं दु:खाचं पाणी विरून त्यात भविष्याचं स्वप्न थरारत होतं.

"खरयं मयूर. पण तुला या पैशाने मदतच......."

" सर, मदत कसली? माझी श्रम करण्याची वॄत्तीच नाहीशी होइल. शाळाच फ़ी देतीये म्हटल्यावर, मी वडीलांबरोबर रंगाच्या कामाला जाणं बंद करेन! "

"म्हणजे?"

" वडील घरांना रंग द्यायचे काम करतात. Contractor बोलावतो तेव्हाच काम मिळते. तेव्हा ते मला त्यांच्याबरोबर नेतात. चार पैसे मला मिळतात, ते मी साठवतो. सर, संचयिका आहे ना शाळेची, त्यातलं माझं पासबुक बघा. पुढच्याही वर्षाची फ़ी देता येइल एवढी रक्कम आहे त्यात...

मुलांनी तुम्हाला काहीतरीच सांगितलेले दिसते.....

म्हणून तुम्ही मला निवडलेलं दिसतं. पण सर, मीच नाही तर आमचं घरच श्रीमंत आहे. घरातले सगले काम करतात. काम म्हणज

कष्ट. रंगाचं काम नसतं तेव्हा बाबा स्टेशनवर हमालीही करतात.आई धुणं-भांडी करते. मोठी बहीण दुसरी-तिसरीच्या शिकवण्या घेते. सर, वेळ कसा जातो,दिवस कसा संपतो ते कळतच नाही....शाळेतल्या वाचनलयातली पुस्तकं मीच सर्वात जास्त वाचली आहेत. तुम्हीच सांगितल्याप्रमाणे लेखकांनाही पत्र पाठवतो मी. सर, माझ्या घरी याच तुम्ही, माझ्याकडे पु.ल. देशपांडे यांच्या स्वाक्षरीचं पत्र आहे. ........सर,आहे ना मी श्रीमंत?"

आता तर तो स्मितरेषांनी मोहरला होता. सर, शेजारच्या काकांकडून मी उरलेल्या वेळात पेटीही शिकलो. रात्री देवळात होण्या~ या भजनात मीच पेटीची साथ देतो. भजनीबुवा किती छान गातात! ऐकताना भान हरपून जातं."

त्याच्या सावळ्या रंगातही निरोगीपणा चमकत होता.अभावितपणे मी विचारलं," व्यायामशाळेतही जातोस?"

"सर, तेवढी फ़ुरसत कुठली? घरातच रोज चोवीस सूर्यनमस्कार आणि पन्नास बैठका काढतो ."

अंगावर एक थरार उमटला... कौतुकाचा.

" मयूर मित्रा, मला तुझा अभिमान वाटतो.तुझ्यासारखा श्रीमंत मुलगा माझ्या वर्गात आहे त्याचा .."

" म्हणूनच म्हणतो सर......!"

" हे नाव ज्या कारणासाठी आहे, त्यात तू नक्कीच बसणार नाहीस. आमची निवड चुकली; पण याचं रूपांतर वेगळ्या शिष्यवॄत्तीत होईल. शाळेतील सर्वात अष्टपैलू बुद्धिमान मुलगा म्हणून, हे पारितोषीक तरी........."

" सर, एवढ्यात नाही. त्याला वर्ष जाउ द्या. मी लिंकनचं, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे चरित्र वाचलं, हेलन केलरचं महात्मा फुले यांचे चरित्र वाचलं.सर, हे वाचलं की कळतं की ही माणसे केवढे कष्ट करून मोठी झाली. माझ्यासारख्या मुलांना प्रोत्साहन द्या, योग्य वयात ते परखड मार्गदर्शन करा; पण सर, नको त्या वयात असा पैसा पुरवत गेलात तर घडायचं राहूनच जाईल. जे काय करतोय ते पैशासाठी असे हॊऊन जाईल... सर.....प्लीज.....!"

वाचनानं, स्पर्धांतल्या सहभागानं , कलेच्या स्पर्शानं, कष्टानं....... त्याच्या वाणीला प्रगल्भतेची खोली होती, संस्कारामुळे नम्रतेची झालर होती. आता मला माझ्या समोरचा मयूर जाधव स्पष्ट दिसतही नव्हता. त्याच्याबद्दलच्या कौतुकाचे अश्रू माझ्या डोळ्यात दाटले होते.

शाळेतला सर्वात श्रीमंत मुलगा माझ्यासमोर उभा होता. परिस्थिती पचवून, परीश्रमाने स्वत:वर पैलू पाडणारा ! श्रीमंत.